روز بخیر، من یکى از مفاصل شما هستم
تاکنون صداى مرا شنیده اى، مى خواهم خودم را معرفى کنم. «من یکى از مفاصل بدن شما هستم. من از اندازه سر یک چوب کبریت در گوش شما، با تخصصى ترین و دقیق ترین عملکرد در انتقال اصوات شنوایى، تا اندازه اى بزرگتر از یک مشت گره کرده در قسمت لگن، براى تحمل وزن ??? کیلوگرمى شما در تمام عمر آفریده شده ام. وظیفه ام این است که شبانه روزى، هزاران و بلکه میلیون ها حرکت در اندام ها را هدایت و وزن و نیروهاى مختلف را جابه جا کنم. شاید تشبیه مفاصل بدن به یک لولا، کمى دور از انصاف و کفران نعمت باشد، چرا که بهترین لولاها ?? سال و آن هم روزانه چند دفعه کار مى کنند، روغن کارى مى خواهند و در صورت تغییر سنگینى، جهت حرکت و یا هرگونه تغییر دیگر، محال است که دوباره کار کنند. این در حالى است که هر یک از مفاصل بدن یک فرد ?? کیلوگرمى، در صورت اضافه وزن، حتى تا ??? کیلو، باز هم به دقت کار خواهند کرد، روغنکارى نمى خواهند و مهمتر از همه حس دارند و ما را از موقعیت هاى خطرناک باخبر مى کنند. شما در تاریکى، فقط به اعتماد گزارش مفاصل تان است که قدم برمى دارید و در صورت اختلال در عملکرد آنها نمى توانید قدم از قدم بردارید. زندگى بدون عملکرد مفاصل یعنى سکوت و مرگ. من از دو سطح استخوانى پوشیده از غضروف تشکیل شده ام و یک کپسول لیفى احاطه ام کرده است تا مایع تغذیه کننده من در آن قرار گیرد. عامل حیات و سلامت غضروف من، فشار است «فشار»، تعجب نکنید. فشارى معقول و متوازن. وظیفه عضلات اطراف من جز ایجاد نیرو، کمک به پیشگیرى از ایجاد فشار روى سطوح مفصل است. پس براى ابقاى من، عضلات اطرافم را قوى نگه دار. گاهى اوقات از من صداهایى مى شنوید و گاهى نیز به اشتباه صداى مرا درمى آورید. برخلاف تصور عام، این صداها حاصل ساییدگى نیست. اصولاً آنچنان آفریده شده ام که در صورت استفاده صحیح، احتمال سایش و اصطکاک در من وجود ندارد و در طى ??? سال براى راهپیمایى در چند صد هزار کیلومتر یا حتى چند میلیون کیلومتر، گارانتى شده ام. این صداها فقط براى آگاهى شما از شرایط نامساعد من است. اگر حرکتى به ایجاد صدا در من منجر شود فشار زیادى را به من وارد مى کند که در نهایت منجر به صدمه دیدنم مى شود.بدان که زندگى بدون حرکت مرگ است. براى این که زندگى مفهوم پیدا کند، باید حرکت کرد. لطفاً توجه کن تا از من یک مرکز درد درست نکنى چون از حرکت باز مى مانى. من احتیاج به مراقبت زیاد ندارم؛ علاقه به زندگى و عشق مى تواند مرا سالم نگه دارد. ورزش و فعالیت هاى منظم مرا محکم و قوى مى کند. استراحت کردن براى سلامتم امرى مهم است. اکسیر حیات من تمرین وتقویت عضلات است. چیزهایى از قبیل کمبود خواب، نیکوتین، الکل، اضافه وزن، کمبود حرکت منظم و فشار بى موقع براى من بسیار رنج آور و آزار دهنده است.»* خط اول
فتبارک الله احسن الخالقین
اگر سرى به یکى از مفاصل بدن بزنیم، مى بینیم که با چه ظرافت و مکانیسم دقیقى براى جذب و دفع فشار آفریده شده اند. یک مفصل از دو جزء استخوانى تشکیل شده است که سطوح این استخوان ها در داخل مفصل به وسیله غضروف پوشیده شده است. این دو استخوان با یک پوشش کیسه مانند به نام کپسول احاطه شده اند و داخل این کپسول را مایع مفصلى پر کرده است که ضمن کاهش استهلاک، تغذیه غضروف ها را به عهده دارد. غضروف گردش خون ندارد و به واسطه همین مایع مفصلى تغذیه مى کند. با افزایش فشار به مفصل، مواد غذایى وارد غضروف مى شود و با برداشتن فشار از روى مفصل، مواد زائد تخلیه مى شوند. پس رکن سلامت مفصل و غضروف هاى آن، اعمال فشار مناسب است که معمولاً در ورزش ها ایجاد مى شود، اما فشار هاى شدید و ناگهانى براى مفاصل بسیار مضر است.
پس بر مى گردیم به همان جمله آرام بخش همیشگى که «هوالشافى». آرى اوست شفا دهنده. خداوند درمان هر دردى را در نزدیک ترین نقطه به آن درد قرار داده است. در عین حال که همگان اعمال فشار را براى مفصل مضر مى دانند، بهترین درمان در مقاوم سازى مفصل و تغذیه مناسب غضروف، اعمال فشار متناسب و منظم- به عبارتى ورزش- به مفصل است. تقویت عضلات، دورى از زندگى ساکن و ماشینى و نیز ورزش کردن، مهم ترین داروهاى پیشگیرى از بروز صدمات مفاصل و به عبارتى «آرتروز» هستند.
سیستم هوشمند بدن انسان، دیگر امتیاز خاص آن است. گیرنده ها و مراکز اطلاع رسانى در مفاصل بدن وجود دارند که در صورت استفاده نادرست از مفصل، فرد را از طریق صدا، خشکى و یا درد با خبر مى کنند. صداهایى که گاهى از مفاصل بدن خود مى شنویم، احساس خشکى صبحگاهى یا احیاناً درد، نشانه هاى این است که از این عضو ارزشمند به خوبى نگهدارى نکرده ایم و در صورت ادامه از استفاده مجدد آن محروم مى شویم. جالب اینجاست که در صورت ادامه وضعیت وخیم، همین گیرنده ها موجب تضعیف عضلات اطراف مفصل و اختلال در حرکت مى شوند تا تخریب بیش از این ادامه نیابد.
این یکى از اختلاف هاى معنى دار سیستم بدن با ساخته هاى دست اوست. گاهى دیده مى شود که شرکت هاى تولیدکننده وسایل کمک حرکتى مانند زانوبند، کمربند و قوزبند ادعا مى کنند که وسایل آنها مفاصل را از بروز آسیب حمایت مى کنند. با توجه به لزوم سیستم هوشمند گیرنده هاى داخل مفاصل با عضلات، متوجه مى شویم که این وسایل اصلاً قادر نیستند جاى عضلات را بگیرند و بعضاً با ایجاد ضعف در این عضلات موجب وخامت اوضاع نیز مى شوند.
پس مى بینیم که خداوند هم با آفریدن یک سیستم هوشمند و کارآمد، حجت را بر ما تمام ساخته است. خداوند عوامل را براى یک زندگى ???ساله و حتى بیشتر مهیا کرده است، اما این ما هستیم که با بى توجهى و ناآشنایى با بدن، مشکلاتى را براى خود و مفاصل ایجاد مى کنیم. یکى از این مشکلات «قولنج مفاصل» است، که بین عموم مردم شایع است و لذا در این مبحث سعى داریم با رویکردى پیشگیرانه و اصلاح نحوه زندگى، به شناخت و درمان آن بپردازیم.
* خط دوم
قولنج، فریاد مفصل بى پناه
هر یک از مفاصل بدن تعدادى گیرنده عصبى از انواع مختلف دارند که وظیفه آنها ارسال پیام به مغز و گزارش وضعیت مفصل از نظر موقعیت فیزیکى، تحریک ها، صدمات و یا فشارهاى نامعقول است. این گیرنده ها در هر لحظه، وضعیت مفصل را به مغز گزارش و مغز با توجه به این گزارشات براى انجام عکس العمل مناسب در مقابل حرکت، نیرو یا فشار داخل مفصل، تصمیم گیرى مى کنند. پس مى توان گفت که مفاصل یک سیستم حمایت هوشمند و آگاهانه دارند. خواهش مى کنم سعى نکنید آن را با یک زانوبند جامد و خارج از فرمان مغز مقایسه کنید.
عضلات اطراف هر مفصل ضمن این که وظیفه ایجاد حرکت دارند، وظیفه دریافت فشارهاى وارده به مفصل و تعدیل آنها را نیز بر عهده دارند. این عضلات هم از مغز فرمان مى گیرند و هم به وسیله یک مدار کنترل اتوماتیک هدایت مى شوند و همچنین متصل به سیستم اطلاع رسانى داخل مفاصل اطراف خود نیز هستند. چهار نوع گیرنده داخل مفصل، چند صدم ثانیه قبل از اعمال هرگونه فشار به مفصل، با کسب اطلاع از حواس دیگر مانند بینایى و پردازش آن، عضلات را براى جذب فشار آماده مى کنند تا هنگام اعمال هر نوع فشار به اندام ها، نیروى اضافه اى به مفصل وارد نشود.
* خط سوم
قولنج از نظر علمى ، چیست
بیشتر شما با صداهایى که به وسیله مفاصل از جمله انگشتان ، فک ، زانو، کمر و گردن ایجاد مى شوند، آشنا هستید. بعضى عادت دارند با فشار به انگشتان دست، حرکات سریع گردن یا فشار پا بر روى ستون فقرات کمرى ، این صداها را ایجاد کنند. به عبارتى از این طریق قولنج آن را رفع کنند و با این حرکت، به نوعى احساس راحتى برسند.
در یک تقسیم بندى ساده مى توان این صداها را به دو دسته تقسیم کرد. یک دسته صداهاى حاصل از حرکات مفصلى و دسته دیگر صداى حاصل از قولنج کردن مفاصل است که طى یک فشار شدید در انتهاى دامنه حرکتى ایجاد مى شود. تا زمانى که این صداها با درد و التهاب همراه نباشد، گروه درمان نگرانى زیادى براى ایجاد این صداهاندارند، اما در صورتى که تولید این صداها، همراه با درد و التهاب باشد، باید براى درمان مشکل موجود، به پزشک مراجعه کرد.
* حرف آخر
شکستن قولنج یعنى شکستن مفصل
علت قولنج کردن مفاصل، ایجاد حباب هاى گاز CO2 است که موجب افزایش حجم داخل مفصل و شکلى از احساس تنگى در آن مى شود و فرد براى خلاص شدن از این درگیرى مجبور است مفصل را در دامنه انتهایى خود قرار دهد تا حباب به وجود آمده، ترکیده و حجم مفصل به حالت عادى و طبیعى خود برگردد.
مهم ترین عارضه این کار تضعیف مکرر عضلات حمایت کننده مفاصل است، چرا که اختلال در سیستم هوشمند حمایتى مفاصل، اشکال در ارسال پیام ها و پاسخ ندادن بموقع و قوى عضلات را دربردارد و مفاصل مربوطه را دو چندان درمعرض صدمه قرار مى دهد. از جمله دیگر مضرات این کار، آن است که چون فرد مجبور است مفصل را براى ترکیدن حباب گاز در دامنه انتهایى خود قرار دهد، فشار زیادى به تمام بافت هاى اطراف مفصل از جمله عضلات، رباط ها و کپسول مفصلى وارد مى کند. عناصر غیرفعال اطراف مفصل که در طول بلند خود قرار مى گیرند به مرور افزایش طول مى دهند و امکان انجام حرکات دقیق را از فرد سلب مى کنند.
با این کار در سن بالا منتظر آرتروز و لرزش دست و پا باشید. احتمال لرزش در سنین بالاتر به علت اختلال در ارتباط گیرنده ها و عضلات، کاهش تمرکز و کنترل حرکت دقیق و کاهش ثبات مفصلى نیز وجود خواهد داشت. در این زمینه بروز آرتروز با کاهش فشار عضلانى حتمى است. پس از تکرار این حرکات و شروع صدمه به غضروف مفصل، تعویض مفصل هم شما را یارى نمى کند. بهتر است به این مفاصل مصنوعى هم دل نبندید که آنها هم جسمى بى شعور و خارج از اراده و کنترل مغز و مفاصل هستند و دیرى نمى پاید که از دست مى روند.
خطر مرگ در کمین قولنج شکنان
خطرناک ترین قسمت ماجرا در شکست قولنج مفاصل گردن است. در کسانى که عمل شکستن مفاصل را در گردن، به صورت مکرر انجام مى دهند، احتمال صدمه مستقیم به شریان تغذیه کننده مغز وجود دارد. خطرناک ترین وضعیت، رفع قولنج در گردن با انجام حرکات شدید و سریع است. جز مسأله ایجاد روند فرسایش بین مهره اى و به عبارت دیگر آرتروز، احتمال صدمه به شریان هاى تغذیه کننده مغز هم وجود دارد که به دنبال خود حتى احتمال مرگ را هم در پى خواهد داشت. خصوصاً بیماران آرتریت روماتوئید از این حرکت پرهیز کنند.
سردردهاى مداوم، تارى دید و مشکلات بینایى
منشأ بسیارى از سردردهاى غیرمشخص و حتى تارى دید هم در همین عادت نابجا و خطرناک و فشارهاى غیرمعمول به ستون فقرات و گردن است. عروق تغذیه کننده مغز از گردن عبور مى کنند و هر گونه فشار به آنها ، که بیشتر به واسطه اسپاسم عضلات گردن ایجاد مى شود، مشکلات مغز و اعصاب را در سطوح مختلف ایجاد خواهد کرد.
لگد کردن ستون فقرات ممنوع
خیلى از ایرانى ها عادت دارند که هنگام قولنج ستون فقرات، از دیگرى درخواست مى کنند که بر روى ستون فقرات شان راه برود و فشارهاى غیرمعمول و بسیار سنگینى را به ستون فقرات وارد کند. آگاه باشید که در بعضى موارد، این کار ممکن است منجر به شکستن مهره ها و ایجاد صدمات جبران ناپذیر از جمله بى اختیارى ادرار و یا فلج اندام ها شود. اگر مشاهده کرده یا شنیده اید که در گذشته افرادى مثلاً در حمام مبادرت به این کار مى کردند، در نظر بگیرید که اولاً مردم آن زمان از لحاظ درصد تراکم استخوان با مردمان ما با یک زندگى بى تحرک کاملاً متفاوت بوده اند و به عبارتى استخوان محکم ترى داشته اند و دوم آن که افرادى که ماساژهاى خاص مى دادند متبحر بوده اند و سوم این که همان زمان هم این حادثه ها ایجاد مى شد اما به لحاظ نبود سیستم اطلاع رسانى، مردم بى خبر بوده اند.در مجموع تغییر حجم هاى سریع مفصل و خلاصى از این حباب ها با این روش ها موجب ایجاد مکرر و تشدید تولید این حباب ها خواهد شد پس توصیه نمى شود که به این کار عادت کنید چون که براى همیشه مهمان شما خواهند ماند.
همت اصلى، اصلاح نحوه زندگى، پیشگیرى و مبارزه
زندگى سالم و بانشاط، برپایه فشار صحیح و استرس نرمال به بدن مبتنى است، از تنبلى بپرهیزید. شاید بپرسید چطور به این مثال ها توجه کنید: براى پیشگیرى از بروز پوکى استخوان باید پرتحرک بود و به استخوان فشار آورد. براى داشتن قلبى سالم باید به آن در حد معقول فشار آورد و دوید. تحرک کافى و ورزش، شما را در برابر هر مشکل و بیمارى قوى و مصون مى کند. در مورد پیشگیرى و درمان قولنج مفاصل، راهکار اصلى انجام ورزش هاى کششى و انعطاف پذیرى مناسب است. همیشه مفاصل خود را در وضعیت خوب نگه دارید. عضلات قوى، راهپیمایى، غذاهاى سالم و به دور از مواد نگهدارنده، کاهش حرکات ناگهانى و دورى از ورزش هاى شدید بدون گرم کردن، از مفاصل بدن شما محافظت مى کنند.
مهم ترین فاکتور مؤثر، افزایش انعطاف پذیرى بدن است. انجام روزانه حداقل چند ورزش انعطاف پذیرى و کششى در انتهاى دامنه حرکتى موجب کاهش تشکیل حباب ها خواهد شد. در حین ورزش و در تمام مفاصل، به تمرینات کششى و حرکت به سوى تمرینات با حداکثر دامنه مجاز نیازمندیم، چرا که در غیر این صورت زندگى روزمره به اجبار، بدن را به سمت دامنه حرکت انتهایى خواهیم برد و به مفصل صدمه مى زنیم.آیا شنیده اید ترک عادت موجب مرض است بهتر است بپرسیم ترک عادت به چه روشى، موجب مرض است بله ترک یکباره عادت و یا کمى علمى تر تغییر روش زندگى به یک باره، مى تواند مشکلاتى را ایجاد کند، اما اصلاح روش زندگى بسیار مطلوب و پسندیده است به شرطى که طبق اصول و قواعدى باشد. به جاى شکستن قولنج مفاصل در مفصلى که این مشکل را دارید، روزانه چند حرکت کششى انجام بدهید - بر طبق اصول فیزیولوژیک بدن - مى بینید که ظرف مدت چند هفته، همه عادات شما در این زمینه به راحتى برطرف خواهند شد.

روزنامه ایران

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 3 بهمن 1387    | توسط: بابک نیری    | طبقه بندی: شناخت بیماریها ونکات بهداشتی-پزشکی،     | نظرات()